Sosna Tsuki no Matsu w parku Ueno, której gałąź tworzy okrąg, a w nim widok na świątynię Bentendō z zielonym dachem na końcu alei.
Podróże

Jesienne Tokio: świątynie w Ueno, bramy torii w Nezu i uczta kaiseki

11 min czytania autor: JKS

Tego dnia Tokio przestało być dla nas tylko listą atrakcji. Starsza, elegancko ubrana pani porwała nas za rękę i oprowadziła po świątyni. Dalie w parku Ueno stały pod papierowymi parasolkami, chronione przed promieniami słońca jak małe dzieci. W Nezu szliśmy czerwonym tunelem bram torii praktycznie sami. A wieczorem, przy kolacji kaiseki w gwiazdkowej restauracji, jedliśmy skórę ryby fugu i nie potrafiliśmy się zdecydować, czy bardziej nas to przeraża, czy zachwyca.

Kilka dni wcześniej byliśmy w Ueno tylko o zmierzchu, przy stawie lotosów. Wróciliśmy, żeby zobaczyć dzielnicę w blasku słońca – i wyszedł nam z tego najpiękniejszy dzień całego pobytu w Tokio.

Metro, Suica i poranny rytuał

Po błyskawicznym, a przy tym całkiem smacznym śniadaniu z konbini ruszyliśmy metrem, już całkiem wprawieni w codziennym rytuale przechodzenia przez remontowaną stację Shibuya.

Podróżowanie z Suicą – czy to w formie karty, czy aplikacji w telefonie – okazało się tak proste, że przestaliśmy się nad tym zastanawiać. Warto ją mieć nawet na kilka przejazdów: oszczędza stresu przy kasowniku i liczenia, ile kosztuje dany odcinek. Obsługa niewiele różni się od systemów w innych dużych miastach, więc po dwóch dniach człowiek przykłada telefon do bramki odruchowo.

Dzwonnica Toki no Kane w parku Ueno z czerwoną konstrukcją pod dachem z dachówek, obok budynek restauracji Seiyōken, w tle wieżowce.

Park Ueno: samurajowie, świątynie i dalie pod parasolkami

Zwiedzanie zaczęliśmy od pomnika Saigō Takamoriego, jednej z kluczowych postaci japońskich przemian. Dla europejskiego oka to po prostu mężczyzna wyprowadzający psa na poranny spacer. W rzeczywistości upamiętniony jest tu człowiek wierny samurajskim ideałom, który do końca próbował utrzymać równowagę między dwoma zwaśnionymi stronnictwami. Zginął, prowadząc przegrane powstanie przeciwko rządowi, który sam współtworzył – a i tak stanął tu w brązie, w prostym kimonie, z wiernym zwierzakiem u nogi.

W parku kryją się też ślady bitwy o Ueno, jednego z rozstrzygających starć wojny Boshin, w którym siły cesarza rozbiły oddziały wierne upadającemu siogunatowi. Dziś przypominają o tym już tylko monumenty w trawie.

Brązowy pomnik Saigō Takamoriego z psem na smyczy na kamiennym cokole w parku Ueno, otoczony zielonymi miłorzębami.

Kiyomizu Kannon-dō i przypadkowa przewodniczka

Pierwszą świątynią była Kiyomizu Kannon-dō. Rozsławił ją drzeworyt ukiyo-e przedstawiający widok na staw Shinobazu przez charakterystyczną, zataczającą pełne koło gałąź sosny.

Przy wejściu zatrzymaliśmy się nad źródełkiem do obmywania rąk, kombinując, jak uchwycić je w kadrze. Nasze manewry zwróciły uwagę eleganckiej starszej pani, która doglądała tego miejsca – i robiła to wyraźnie z troski, a nie z obowiązku. Okazało się, że świetnie mówi po angielsku. Najpierw rzeczowo wyjaśniła nam świątynne rytuały, a chwilę później, zanim zdążyliśmy zareagować, prowadziła nas już energicznie do wnętrza budynku, opowiadając o historii miejsca i wskazując kolejne artefakty. Ledwo za nią nadążaliśmy.

Wyjaśniła też, że sosna z drzeworytu to już nie ta sama roślina – obecną uformowano na nowo, gdy pierwowzór nie wytrzymał upływu czasu. A kiedy usłyszała, że planujemy podróż vanem na półwysep Izu, od razu poleciła nam Hakone i podzieliła się kilkoma spostrzeżeniami o tamtejszej okolicy. Pięć minut wcześniej nie wiedzieliśmy o jej istnieniu, a wyszliśmy stamtąd z nową trasą w planach.

Pawilon do rytualnego obmycia rąk ze smokiem, a za nim kamień pamięci lalek (ningyō kuyō) i stojak z zawiązanymi wróżbami omikuji, w parku Ueno.

Ogród dalii: parasolki nad kwiatami

Niedaleko stoi obiekt upamiętniający pierwszych siogunów rodu Tokugawa, otoczony ogrodem pełnym jesiennych dalii. I to właśnie ten zielony azyl zatrzymał nas najdłużej.

Kwiaty – ogromne, różnorodne, w pełnym rozkwicie – stały w donicach, każdy pod własną papierową parasolką chroniącą go przed ostrym słońcem. Ta troska o rośliny, które i tak przetrwają ledwie kilka tygodni, mówi o japońskim stosunku do natury więcej niż niejeden przewodnik.

Nie spotkaliśmy tu ani jednego zagranicznego turysty. Byli tylko cisi Japończycy z aparatami, sunący powoli między donicami dokładnie tak jak my, próbujący uchwycić coś, co za chwilę zniknie. Pomiędzy nimi starannie przycięte bonsai i dekoracje z gałązek klonu momiji, które jeszcze się nie wybarwiły.

Białe i czerwone dalie pod papierowymi parasolami wagasa w ogrodzie Botan-en przy Ueno Tōshō-gū, w tle figurki żurawi.

Tōshō-gū: smoki, które nocą chodzą pić

Stamtąd ruszyliśmy do jednej z najstarszych drewnianych konstrukcji w okolicy, liczącej blisko 400 lat. Już samo podejście robi wrażenie: szpaler kamiennych latarni i imponująca złota brama. Przy wejściu stoi okazałe drzewo kamforowe, starsze od samej świątyni, opasane świętym sznurem shimenawa. Z rozłożystymi gałęziami wygląda jak boski olbrzym górujący nad dziedzińcem.

Weszliśmy boczną bramą na teren sakralny, gdzie uwagę przyciągają drewniane mury pokryte płaskorzeźbami. Dolne partie przedstawiają zwierzęta rzek i oceanów, górne – istoty przestworzy. Na głównych wrotach czuwają dwa rzeźbione smoki: jeden zwrócony ku górze, drugi ku dołowi. Legenda mówi, że nocą schodzą z bramy, by napić się wody z pobliskiego stawu.

Świątynię wzniesiono w pierwszych latach pokoju po wojnach daimyō – miała upamiętniać trudne czasy i zapowiadać nową erę. Tuż obok stoi drzewo, które według podań przyciąga pioruny. Uschnięty pień zdradza jednak, że jego służba powoli dobiega końca.

Złocony pawilon chramu Tōshō-gū w parku Ueno: pozłacane kolumny, czarne kratownice i bogato malowane, rzeźbione wsporniki pod dachem.

Z Ueno do Nezu: manju, kaligraf i spokojne Tokio

Zostawiliśmy park za sobą i udaliśmy się w stronę świątyni Nezu. Po drodze przyciągnął nas napis „manju” – ulubiony przysmak Nyanko-sensei z „Księgi Przyjaciół Natsume”. Takiego szyldu nie da się minąć.

W środku starsza para, otoczona grupką dzieci w drodze ze szkoły, sprzedawała bułeczki gotowane na parze, wypełnione mieszanką cebuli, mięsa, kapusty i sosu. Były jeszcze bardziej puszyste niż typowe parowańce, a nadzienie – słono-warzywne, zostało przełamane nutą imbiru i klasycznym duetem mirin z sosem sojowym. Idealna przekąska na dalszy marsz.

Boczne uliczki pokazały nam kolejną odsłonę Tokio: spokojną, mieszkalną, zupełnie nieturystyczną. Ta okolica działa jak podręcznikowe „15-minutowe miasto” – wszystko jest w zasięgu spaceru. Mijaliśmy zakłady krawieckie, piekarnie, sklepy z bento, z obuwiem i z kuchennymi utensyliami, a nawet indyjską restaurację z hasłem „No India, No Life”, które widzieliśmy kilka dni wcześniej na festynie w Yoyogi.

Najbardziej zapamiętaliśmy jednak warsztat, w którym mistrz kaligrafował kanji na drewnianych szyldach. Staliśmy przed nim dłuższą chwilę, starając się nie zakłócić tej skupionej, precyzyjnej pracy. Nikt poza nami się nie zatrzymał, dla lokalnych mieszkańców był to codzienny obraz.

Potem znów bloki mieszkalne i piętrowe parkingi z samochodami ustawionymi jeden nad drugim, wyglądające jak sprzęt z filmu science fiction. W takich okolicznościach doszliśmy do Nezu.

Cicha osiedlowa uliczka w Tokio z białymi japońskimi napisami na jezdni, gęstą siecią kabli, zaparkowanym rowerem i szyldem kawiarni z tofu.

Nezu-jinja: tunel bram torii bez tłumu

Nezu-jinja słynie z kapliczki Inari, bóstwa ryżu, płodności i powodzenia, posągów lisich posłańców oraz bram torii fundowanych przez japońskich przedsiębiorców w podziękowaniu za sukces w interesach.

Bramy tworzą zwarty czerwono-pomarańczowy tunel wspinający się po zboczu porośniętym azaliami. To nie jest skala Fushimi Inari w Kioto, ale na tym polega jego przewaga: szliśmy nim praktycznie sami, bez kolejki do zdjęcia i bez czekania na lukę w tłumie. Wiosną, gdy azalie na zboczu zakwitną, musi to wyglądać jak w bajce.

To miejsce żyje przede wszystkim lokalnymi mieszkańcami przychodzącymi na modlitwę i właśnie dzięki temu jest tak autentyczne. Prawdziwa świątynia w kraju 72 pór roku, gdzie każdy mikrosezon ma swoje znaczenie w codziennym rytmie.

Główny budynek utrzymany jest w tradycyjnym stylu, a wejściowej bramy strzeże para posągów. W okolicy widać też wpływy buddyjskie – rzeźby wielorękich bóstw z całym zestawem atrybutów. Te detale są najlepszym dowodem na to, że granica między shintō a buddyzmem jest w Japonii znacznie bardziej płynna, niż sugerują podręczniki.

Tunel czerwonych bram torii w chramie Nezu w Tokio, biegnący wzdłuż kamiennej ścieżki wśród bujnej zieleni.

Yanaka Ginza: koty, Mont Blanc i krokiety

Kolejnym punktem była niewielka, ale urokliwa Yanaka Ginza. Słowo „Ginza” w nazwie to ukłon w stronę głównych dzielnic handlowych Japonii – coś jak nasze „na deptaku”.

Uliczka zachowała klimat tradycyjnego targowiska, a jej nieoficjalnym symbolem są koty. Motywy kocie wyskakują tu na cokolwiek się spojrzy: rękodzieło, gadżety, szyldy, a gdzieniegdzie również figurki maneki-neko. Między nimi sklepy rybne, stragany z pamiątkami, wystawy rzemieślnicze i malarskie oraz całe bogactwo wyrobów z soi: sosy, pasty miso, tofu. Znaleźliśmy też konnyaku, roślinę o cudownej polskiej nazwie dziwidło Riviera.

Widok ze schodów Yūyake Dandan na bramę Yanaka Ginza i uliczkę handlową pełną przechodniów, z plątaniną kabli i blokami w tle.

Mont Blanc, czyli jesień na talerzu

Mieliśmy tu konkretny cel: deser Mont Blanc, który w Japonii jesienią jest wręcz kultowy. To właśnie w Yanaka Ginza delektował się nim bohater serialu „Kantaro: Sweet Tooth Salaryman”, więc minąć go obojętnie po prostu nie wypadało.

Podstawą było intensywne purée z kasztanów, ułożone na lodach kasztanowych i zwieńczone kleksem delikatnej bitej śmietany. Leśno-orzechowa nuta, zbalansowana mlecznym posmakiem – kompozycja subtelna, a przy tym zaskakująco głęboka.

To kasztany są w Japonii smakiem jesieni. Znajdują się w dziesiątkach wagashi, czyli tradycyjnych wyrobach cukierniczych, które zwykle nie są przesadnie słodkie, bo chodzi w nich o wzmocnienie smaku samego składnika, a nie o zasypanie go cukrem.

Deser Mont Blanc w przezroczystym kubeczku: nitki kremu kasztanowego z bitą śmietaną na wierzchu, kupiony na ulicy Yanaka Ginza.

Krokiety i soba, która nie wypaliła

Po deserze poszliśmy w głąb uliczki po coś bardziej sycącego. Przyciągnął nas szyld chwalący się wieloletnią tradycją w smażeniu krokiecików. Zamówiliśmy dwa rodzaje: wołowe i wieprzowe z grzybami. Klasyka kuchni okołoalkoholowej – mielone mięso z dodatkami w panierce panko, smażone w głębokim tłuszczu. Tłuste, owszem, ale intensywne i dokładnie takie, jakim japoński street food być powinien.

Na końcu uliczki dotarło do nas, że od śniadania żyliśmy wyłącznie na przekąskach. Weszliśmy więc do restauracji z sobą, gryczanym makaronem, czyli klasyką japońskiej kuchni. I to był jedyny kulinarny falstart tego dnia. Soba była poprawna, ale kupna, podana w płaskim bulionie, a dodatek w postaci kurczaka z ryżem – typowe połączenie z porem, sosem sojowym, mirin i sake – nie wyróżniał się niczym. Ogromna porcja zrobiła jednak swoje. Najedzeni ruszyliśmy w drogę powrotną, świadomie spalając kalorie, bo wieczorem czekało nas coś zupełnie innego.

Wąska uliczka handlowa w Yanace z kolorowymi banerami, małymi sklepikami i przechodniami. Po prawej bambusowe maty i stragan z drobiazgami.

Kolacja kaiseki: kasztan, abalone i fugu

Wieczorem pojechaliśmy do Waketokuyama, restauracji z gwiazdką Michelin. Przy okazji odkryliśmy, że Uber w Tokio działa całkiem sprawnie, co bardzo uprościło dojazd.

Powitał nas pojedynczy kasztan w swojej kolczastej łupinie, starannie ułożony na talerzu. Nic więcej. Zapowiedź jesiennej kaiseki, czyli tradycyjnej, wielodaniowej kolacji, w której sezon dyktuje wszystko.

Na początek krem z kasztanów – rozgrzewający, a jednocześnie lekki, wyraźnie kasztanowy. Bulion w bazie podkreślał leśno-orzechową nutę, zamiast ją zagłuszać, a jędrne, słodkawe małże wprowadzały kontrast, który czynił danie znacznie bardziej złożonym, niż się wydawało na pierwszy rzut oka.

Potem seria przystawek z półki smaków, których wcześniej nie znaliśmy. Pierwsze w życiu ginkgo, czyli orzechy miłorzębu, o delikatnej, lekko gorzkawej nucie. Galaretki agarowe, których aksamitna konsystencja była czystym zaskoczeniem. Zsiadła soja, delikatniejsza wersja tofu, przyjemna zarówno w smaku, jak i w teksturze.

Specjałem restauracji okazało się abalone, czyli słuchotka – morski ślimak, który na Zachodzie wciąż ma niezasłużenie złą prasę, jeśli idzie o jego smak. Wykwintnie podany mięczak łączył aromat małży z mocno morskim smakiem sosu z jego własnych podrobów. Towarzyszący mu krem, serwowany wprost w muszli, miał ciepłe, głębokie nuty bliższe mięsu niż owocom morza.

Największym odkryciem było jednak danie główne, czyli shiizakana: fugu w kilku odsłonach. Słynna rozdymka, ryba, która nieprawidłowo przygotowana doprowadza do śmierci po spożyciu, a przyrządzać ją może wyłącznie kucharz z licencją. Najmocniej błyszczała skóra: jej nietypowa, chrupko-galaretowata tekstura i aromat świetnie współgrały z kwaskowatymi dodatkami, tworząc połączenie nieoczywiste, a przy tym harmonijne. Karaage z fugu, choć bardzo smaczne, nie dorównało pozostałym wersjom.

Na deser świeże owoce i matcha. Wcześniej piliśmy hōjichę, herbatę o lekko orzechowym, prażonym smaku, idealnie wpisującą się w jesienny klimat. Całość dopełniło sake typu junmai ginjō, którego wyrazisty profil utrzymał się przy każdym z tak różnych dań.

Ta kolacja nie była tylko zbiorem nowych smaków. Była lekcją tego, jak bardzo japońska kuchnia jest przywiązana do sezonu i do detalu – od symbolicznego kasztana na powitanie po ostatni kęs potrawki ryżowej z grzybami.

Ten dzień dał nam wszystko, czego szukaliśmy w Tokio: historię, przypadkowe spotkanie, ciszę między bramami torii, uliczne krokiety i kolację, która przez trzy godziny opowiadała o jednej porze roku.

Jesienny talerz przystawek kaiseki

Dodaj komentarz